της αγγειοσυσπαστικής δράσεως της αδρεναλίνης, σταθεροποίησης της μεμβράνης των
λυσοσωμάτων , επιβράδυνσης της κινητικότητας των μικροφάγων , αναστολής της
απελευθέρωσης κινίνης , αναστολής της λειτουργίας των λεμφοκυττάρων και των
ουδετεροφίλων καθώς και της σύνθεσης των προσταγλαδινών και επί παρατεταμένης
χρήσεως , μείωσης της παραγωγής αντισωμάτων.
Γενικά χαρακτηριστικά των τοπικών κορτικοστεροειδών
Διείσδυση και τοπική δράση
Προκειμένου να δράσουν τοπικά , τα κορτικοστεροειδή πρέπει να διεισδύσουν στο
δέρμα. Η έκταση της απορρόφησης και ως εκ τούτου η κλινική δράση , καθώς και οι
περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες, εξαρτώνται, όπως έχει αποδειχτεί, τόσο από την
ίδια την ουσία και για ένα ορισμένο κορτικοστεροειδές, από αρκετούς παράγοντες.
α) Συγκέντρωση του φαρμάκου
Περαιτέρω αύξηση της συγκέντρωσης μετά από μια ορισμένη συγκέντρωση του
φαρμάκου σε δεδομένη αδρανή βάση, δεν έχει σαν αποτέλεσμα αναλογικά μεγάλη
δραστικότητα, αλλά αντίθετα αυξάνει την εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών.
β) Φαρμακοτεχνική μορφή
Η διείσδυση του δραστικού συστατικού εξαρτάται από τις φυσικοχημικές ιδιότητες της
βάσης. Η παρουσία άλλων συστατικών η εκδόχων μπορεί να μεταβάλλει τη διείσδυση
δια μέσου της κερατίνης στιβάδας ή και το αποτέλεσμα ( π.χ. σαλικυλικό οξύ, ουρία,
προπυλενογλυκόλη, αντιβιοτικά και αντισηπτικά, πίσσα).
γ) Περιοχή επάλειψης
Η περιορισμένη διείσδυση του φαρμάκου σε περιοχές όπως τα πέλματα και οι παλάμες
οφείλεται στην παχειά κερατίνη στιβάδα τους. Για τους αντίθετους λόγους, μπορεί να
παρατηρηθεί ταχεία και σημαντική απορρόφηση μέσω, λόγου χάριν, του βλεννογόνου
του δέρματος του οσχέου, των βλεφάρων και , σε κάπως μικρότερο βαθμό του
δέρματος του μετώπου και του τριχωτού της κεφαλής.
δ) Κατάσταση του δέρματος
Η διείσδυση αυξάνεται σε τραυματισμένο ή προσβεβλημένο δέρμα ( π.χ. εκδορές ή
παθολογικές καταστάσεις όπως η παρακεράτωση). Εν τούτοις η προσβληθείσα ή
τραυματισμένη κερατίνη στιβάδα αποκαθίσταται μετά από ολιγοήμερη θεραπεία.
ε) Οι συνθήκες επάλειψης
Η επικάλυψη προάγει τη διείσδυση, μπορεί δε να συμβεί ακούσια όταν
χρησιμοποιούνται πάνες βρεφών ή όταν επαλείφονται παρατριμματικές περιοχές ή
πτυχώσεις.
Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η επίδραση των διαφόρων αυτών παραγόντων κατά τη
διάρκεια των κλινικών μελετών.
Δραστικότητα
Η δραστικότητα ενός προϊόντος προσδιορίζεται από τη διεισδυτικότητα στο δέρμα
( βλ. 2.1) , την ενδογενή δραστικότητα του φαρμάκου, και το ρυθμό της απομάκρυνσής
του. Μεταξύ των γνωστών κορτικοστεροειδών, είθισται να διακρίνονται ανάλογα με
την ουσία και τη συγκέντρωση τέσσερα επίπεδα δραστικότητας: το ήπιο, το μέτρια
ισχυρό, το ισχυρό και το πολύ ισχυρό. Τα όρια μεταξύ των κατηγοριών, ιδιαίτερα
μεταξύ των ενδιαμέσων κατηγοριών ( μέτρια ισχυρό και ισχυρό) είναι δύσκολο να
καθοριστούν. Ορισμένα κορτικοστεροειδή διατίθενται σε διαφορετικές συγκεντρώσεις,
με βάση τις οποίες μπορούν να καταταγούν σε διαφορετική κατηγορία δραστικότητας.
Επιπροσθέτως η επίδραση του αδρανούς μέσου στη δραστικότητα μπορεί να έχει ως
αποτέλεσμα τη μετάταξη σε παρακείμενη κατηγορία δραστικότητας ( βλ. ακόλουθο
Πίνακα).
5